از ميان نقاشان نامى آن دوره مىتوان محمد زمان را نام برد كه در دوران شاه عباس دوم به نهايت درجهء شهرت رسيد و جزء بهترين نقاشان قرار گرفت . « 1 » از تاريخ تولد و رويدادهاى اوايل زندگى محمد زمان اطلاعى در دست نيست . چنان كه از امضا و رقم‌هاى او در نقاشىها و ديگر آثار موجودش برمىآيد نامش محمد زمان و براساس برخى از همين رقم‌ها نام پدرش حاج يوسف قمى است . وى معاصر شاه صفى ، شاه عباس دوم ، شاه سليمان و سلطان حسين بود . از حوادث كودكى محمد زمان كه در عصر شاه صفى سپرى شد بىاطلاعيم . شاه عباس دوم كه نسبت به شاهان قبلى علاقهء بيشترى به هنر نقاشى از خود نشان مىداد و حتى خود نيز به آموختن آن پرداخت ، متوجه انحطاط در مينياتورسازى شد و تصميم به فرستادن عده‌اى از نقاشان باهوش و باذكاوت ايرانى به رم براى يادگيرى نقاشى غرب گرفت كه يكى از اين نقاشان محمد زمان است . در آن زمان رم مركز هنر نقاشى در اروپا بود . خصوصا بعد از پشت سر گذاشتن دوران طولانى تجربهء رنسانس بسيارى از هنرمندان را از اطراف جذب نموده بود . « 2 » قديم‌ترين سندى كه از فرستادن گروهى به رم ، به دستور شاه عباس دوم سخن گفته ، كتاب آ . اسميت « 3 » با عنوان تاريخ هنرهاى زيبا در هندوستان و سيلان است . در اين كتاب آمده است محمد زمان بعد از رفتن به رم با وجود اينكه مسلمان بوده ، از دين و مذهب اجدادى خود دست كشيده ، به دين مسيحى روى مىآورد و نيز مىافزايد كه او نام خود را عوض كرده ، نام جديد پائولو زمان را انتخاب مىكند . « 4 » همچنين نيكولا مانوتچى « 5 » كه بعد از ماركوپولو ماجراجوترين جهانگرد ونيزى است ، « 6 » در گزارش خود از سفر به هندوستان ادعا مىكند با شخصى به نام محمد زمان

--> ( 1 ) . مير احمد منشى قمى ، گلستان هنر : چهل و هشت . ( 2 ) . ذكاء ، « محمد زمان نخستين نگارگر ايرانى كه به اروپا فرستاده شد » : 42 . ( 3 ) . A . Smith . ( 4 ) . بينيون لورنس ، ج . س . ويلكينسون ، بازيل‌گرى ، سير تاريخ نقاشى ايران : 392 . ( 5 ) . Niccolo Manucci . ( 6 ) . اسناد مربوط به روابط تاريخى ايران و جمهورى ونيز ( از ايلخانان تا عصر صفوى ) ؛ بايگانى ونيز و كتابخانهء ملى مارچانا ، مترجم انور و قدرت اللّه روشنى زعفرانلو ، انتشارات كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران ، چاپ اول ، تهران 1352 : 31 .